Port: de fles die je alleen met kerst opentrekt, en waarom dat zonde is

De Wijnkaart, regio voor regio — Port

In één zin: port is rode wijn waarvan de gisting halverwege wordt stilgelegd met druivendestillaat, en daarom is hij tegelijk zoet en sterk.

Wat je denkt te weten

Port is die donkere, stroperige fles achterin de kast. Je krijgt hem cadeau, je zet hem weg, en met kerst schenkt iemand een bodempje in een veel te klein glas. De rest van het jaar staat hij stof te vangen.

En zoet is hij. Zo zoet dat je na een glas denkt: mooi, tot volgend jaar.

Wat er klopt

Dat hij zoet en sterk is, klopt. Port komt uit de Douro in het noorden van Portugal, en de zoetheid is geen toevoeging achteraf: tijdens de gisting wordt er neutraal druivendestillaat bij gedaan. De gist gaat daaraan dood en stopt met werken, terwijl er nog volop suiker in de wijn zit. Wat overblijft is zoet en komt uit op ongeveer twintig procent alcohol.

Dat het ouderwets aanvoelt, klopt ook een beetje. Port is lang verkocht als iets voor na het eten en voor mensen boven de zestig, en die reputatie zit hardnekkig vast.

Wat er niet klopt

Wat er niet klopt, is dat port één ding is. De twee hoofdstijlen smaken zo verschillend dat ze in een blindproeverij nauwelijks familie lijken.

Ruby rijpt kort en in grote vaten, zonder veel contact met lucht. Die is donker, jong en fruitig: bramen, pruimen, iets van drop. Tawny rijpt jarenlang op kleine houten vaten waar wél lucht bij komt. Die verkleurt naar oranjebruin en gaat naar walnoot, karamel, gedroogde vijg en sinaasappelschil. Op het etiket staat vaak een leeftijd: tien, twintig, soms veertig jaar.

En dan het praktische punt dat bijna niemand weet: een geopende tawny blijft weken goed. Hij is al jaren aan lucht gewend, dus die ene week op je aanrecht doet hem niets. Je hoeft dus helemaal geen fles leeg te drinken.

Port onder de vijftien euro

Onder de vijftien euro koop je een fatsoenlijke ruby, of met een beetje geluk een Late Bottled Vintage van een van de grote huizen. Die LBV is de betere koop: hij heeft vier tot zes jaar in het vat gehad en heeft daardoor meer diepte dan een gewone ruby, zonder de prijs van een vintage.

Een tawny met tien jaar op het etiket zit meestal net boven dat bedrag. Als je één fles port in huis wilt hebben die maanden meegaat, is dat de fles waarvoor je even doorspaart.

Wanneer je port níet moet kopen

Niet kopen als je een fles zoekt die met z’n vieren leeg gaat bij het eten. Port is geen tafelwijn en gaat na twee glazen tegenstaan.

Niet kopen als je zoet echt niet lekker vindt. Er bestaat geen droge port; dat is niet wat het is.

En koop geen vintage port omdat het duur en indrukwekkend klinkt. Die is gemaakt om tien tot twintig jaar te liggen, en jong is hij hard en gesloten.

Zo drink je port

Tawny licht gekoeld, twaalf tot veertien graden. Dat is de grootste winst die je kunt boeken: koud gedronken wordt hij fris in plaats van stroperig. Ruby iets warmer, rond zestien graden.

Neem een gewoon wijnglas in plaats van zo’n klein likeurglaasje, en schenk een bodem. Bij tawny: walnoten, oude kaas, appeltaart. Bij ruby: pure chocolade. Met blauwe kaas werken ze allebei, en beter dan bijna elke andere wijn.

Wil je verder lezen? Kijk dan bijvoorbeeld op Wikipedia, want daar staat de geschiedenis van deze streek uitgebreider beschreven. Bovendien vind je er kaarten, zodat je meteen ziet waar alles precies ligt. Kortom, er valt over elke streek meer te lezen dan in één artikel past.

Zo proef je het verschil zelf

Lezen brengt je een heel eind. Toch leer je een wijn pas echt kennen als er twee flessen naast elkaar staan en er iemand bij zit die de vragen beantwoordt die je in een winkel niet durft te stellen. Daarom is proeven leerzamer dan lezen. Bovendien onthoud je het daarna beter. Vervolgens herken je het terug in andere flessen.

Bij port werkt dat het best met een ruby naast een tawny van tien jaar, want dan proef je in één slok wat jaren op klein hout met dezelfde wijn doen.

Dat is precies wat een proeverij aan huis is: jij dekt de tafel, ik neem de wijn en de uitleg mee. Maximaal acht mensen, vanaf €35 per persoon, geen overhoring achteraf. Daarnaast hoef je zelf niets in huis te halen. Wil je iemand anders dat gunnen: in de Wijn-Date-Box zitten de flessen en de avond samen in één doos.

Verder lezen: in hetzelfde dal maakt men ook droge rode wijn, uit dezelfde druiven. Daarnaast is sherry de andere versterkte wijn die vrijwel iedereen verkeerd inschat. Tot slot is port de grote uitzondering op hoe lang een geopende fles goed blijft.

een wijnproeverij in Nijmegen · Terug naar de wijnkaart