Port: de fles die je alleen met kerst opentrekt, en waarom dat zonde is
De Wijnkaart, regio voor regio — Port
In één zin: port is meestal rode wijn waarvan de gisting halverwege wordt stilgelegd met druivendestillaat, en daarom is hij tegelijk zoet en sterk.
Wat je denkt te weten
Port is die donkere, stroperige fles achterin de kast. Je krijgt hem cadeau, je zet hem weg, en met kerst schenkt iemand een bodempje in een veel te klein glas. De rest van het jaar staat hij stof te vangen.
En zoet is hij. Zo zoet dat je na een glas denkt: mooi, tot volgend jaar.
Zoet en sterk, en een stoffig imago
Dat hij zoet en sterk is, klopt. Port komt uit de Douro in het noorden van Portugal, en de zoetheid is geen toevoeging achteraf: tijdens de gisting wordt er neutraal druivendestillaat bij gedaan. De gist gaat daaraan dood en stopt met werken, terwijl er nog volop suiker in de wijn zit. Wat overblijft is zoet en komt uit op ongeveer twintig procent alcohol.
Dat het ouderwets aanvoelt, klopt ook een beetje. Port heeft lang het imago gehad van iets voor na het eten en voor een oudere generatie, en dat imago zit hardnekkig vast.
Ruby en tawny zijn twee verschillende wijnen
Alleen is port niet één ding. De twee hoofdstijlen smaken zo verschillend dat ze in een blindproeverij nauwelijks familie lijken.
Ruby rijpt kort en in grote vaten, zonder veel contact met lucht. Die is donker, jong en fruitig: bramen, pruimen, iets van drop. Tawny rijpt jarenlang op kleine houten vaten waar wél lucht bij komt. Die verkleurt naar oranjebruin en gaat naar walnoot, karamel, gedroogde vijg en sinaasappelschil. Op het etiket staat vaak een leeftijd: tien, twintig, soms veertig jaar.
En dan een praktisch punt dat minder bekend is: een geopende tawny blijft weken goed. Hij is al jaren aan lucht gewend, dus die ene week op je aanrecht doet hem niets. Je hoeft dus helemaal geen fles leeg te drinken.
Ruby en LBV onder de vijftien euro
Onder de vijftien euro koop je een fatsoenlijke ruby, of met een beetje geluk een Late Bottled Vintage van een van de grote huizen. Die LBV is de betere koop: hij heeft vier tot zes jaar in het vat gehad en heeft daardoor meer diepte dan een gewone ruby, zonder de prijs van een vintage.
Een tawny met tien jaar op het etiket zit meestal net boven dat bedrag. Als je één fles port in huis wilt hebben die maanden meegaat, is dat de fles waarvoor je even doorspaart.
Wanneer je port níet moet kopen
Niet kopen als je een fles zoekt die met z’n vieren leeg gaat bij het eten. Port is geen tafelwijn en gaat na twee glazen tegenstaan.
Niet kopen als je zoet echt niet lekker vindt. Er bestaat wel droge witte port, maar de rode port die jij kent is altijd zoet.
En koop geen vintage port omdat het duur en indrukwekkend klinkt. Die is gemaakt om tien tot twintig jaar te liggen, en jong is hij hard en gesloten.
Tawny licht gekoeld, ruby bij chocolade
Tawny licht gekoeld, twaalf tot veertien graden. Dat is de grootste winst die je kunt boeken: koud gedronken wordt hij fris in plaats van stroperig. Ruby iets warmer, rond zestien graden.
Neem een gewoon wijnglas in plaats van zo’n klein likeurglaasje, en schenk een bodem. Bij tawny: walnoten, oude kaas, appeltaart. Bij ruby: pure chocolade. Met blauwe kaas werken ze allebei; dat is een klassieker.
Wil je verder lezen? Alle soorten port op een rij, van ruby en tawny tot white en rosé port, vind je op Wikipedia.
Zo proef je het verschil zelf
Dat port niet één smaak heeft, geloof je pas als je het proeft. Schenk een ruby naast een tawny van tien jaar. Zelfde streek, zelfde soort druiven, en in het tweede glas proef je wat jaren op klein hout doen.
Dat is precies wat een wijnproeverij aan huis bij mij is: jij dekt de tafel, ik neem de wijnen en de glazen mee. Een themaproeverij rond één land of streek, blind met het prijsspel, of helemaal op maat. Vanaf €300 per avond tot vier personen, in heel Nederland zonder reiskosten. Met collega’s wordt het een teamuitje met wijnproeverij. Liever thuis, zonder mij erbij? De Eerlijke Proeverij Thuis is dezelfde blinde proeverij als web-app, voor €14,95.
Verder lezen: in hetzelfde dal maakt men ook droge rode wijn, uit dezelfde druiven. Ook sherry is een versterkte wijn die veel mensen verkeerd inschatten. En port, vooral tawny, is de grote uitzondering op hoe lang een geopende fles goed blijft.
