Dure wijn smaakt niet beter: wat 6.175 blinde proefbeurten laten zien

Dure wijn smaakt niet beter, als je het etiket niet ziet. Dat is de uitkomst van het grootste onderzoek naar blind proeven dat ooit is gepubliceerd: 6.175 proefbeurten, 17 blinde proeverijen, ruim 500 deelnemers. Wie geen wijnopleiding had, vond de duurdere flessen gemiddeld zelfs een fractie minder lekker. Winejoy bouwt de hele Eerlijke Proeverij op dat gegeven, dus dit is het stuk dat ik iedereen vooraf zou willen laten lezen.

In het kort. Onderzoek: Goldstein e.a., Journal of Wine Economics, jaargang 3 nummer 1, 2008. Data: 6.175 beoordelingen uit 17 blinde proeverijen in de Verenigde Staten, 506 deelnemers, wijnen van circa 1,65 tot 150 dollar. Uitkomst: bij proevers zonder wijnopleiding hangt de prijs licht negatief samen met hoe lekker ze de wijn vonden; bij proevers mét opleiding licht positief. Gecontroleerd op 17 oktober 2026.

Wat is er precies onderzocht?

De onderzoekers organiseerden zeventien proeverijen waarbij niemand het etiket of de prijs kende. Elke deelnemer gaf elke wijn een cijfer op een schaal van vier: slecht, oké, goed of geweldig. Daarna legden ze die cijfers naast de winkelprijs van de fles. Omdat het om duizenden beoordelingen ging, vallen toevallige uitschieters weg. Het is geen smaaktest van één avond, het is een patroon.

Wat kwam eruit?

Voor de grote groep zonder wijnopleiding geldt: hoe duurder de fles, hoe iets lager het cijfer. Het verschil is klein, maar het staat wel de verkeerde kant op voor iedereen die denkt dat prijs en genot samen omhooggaan. Alleen de deelnemers met een wijnopleiding gaven dure wijnen gemiddeld een hoger cijfer, en ook bij hen was het verband bescheiden. De onderzoekers schrijven het droog op: voor de meeste mensen is een hogere prijs geen voorspeller van meer plezier in het glas.

Betekent dit dat goedkope wijn beter is?

Nee. Het betekent dat je smaak van jou is en niet van het prijskaartje. Er bestaan dure wijnen die je adem benemen en goedkope die je weggooit, en andersom. Wat het onderzoek laat zien is dat je dat verschil pas eerlijk kunt proeven als je niet weet wat je drinkt. Zodra je de prijs kent, proef je de prijs mee.

Waarom proeven we het etiket mee?

Een tweede onderzoek verklaart hoe dat werkt. Hersenonderzoekers lieten twintig proefpersonen dezelfde wijn proeven met twee prijskaartjes, 5 en 45 dollar. De “dure” versie kreeg niet alleen een hoger cijfer, in de hersenscan lichtte het beloningsgebied sterker op. Het genot was dus echt, alleen kwam het van het getal en niet van de wijn. Dat is geen domheid, dat is hoe een mens werkt. Daarom gaan bij mij alle flessen in een hoes, en hoor je de prijs pas bij De Uitslag.

Zo doe je het thuis in tien minuten

1. Pak twee flessen: de wijn die je meestal koopt en de wijn die je koopt als er visite komt.
2. Laat iemand anders ze inschenken in gelijke glazen en de glazen husselen. Jij kijkt niet.
3. Proef, kies je favoriet, en pas dan de onthulling.
4. Haal je ze uit elkaar: mooi, dan weet je waar je meerprijs heen gaat. Haal je ze niet uit elkaar: dan heb je net geld bespaard voor de rest van je leven.

Wil je het met zes wijnen, proef-aanwijzingen per glas en een echte uitslag doen, dan is er De Eerlijke Proeverij Thuis (€14,95, voor 2 tot 8 personen, je koopt de flessen zelf). Wil je het met mij aan tafel, dan is dat De Eerlijke Proeverij aan huis: €300 per avond tot vier personen, heel Nederland. Hoe ik dat opzet staat in hoe organiseer je een blinde wijnproeverij thuis en in waarom ik één supermarktfles tussen de dure zet.

Veelgestelde vragen

Is 6.175 proefbeurten veel? Ja. De meeste smaaktesten in de media gaan over één avond met tien mensen. Dit zijn zeventien proeverijen met ruim vijfhonderd deelnemers; daarom wordt het onderzoek nog steeds aangehaald.

Proefden ze slechte dure wijn? Nee, de flessen kwamen uit gewone winkels, van instapwijn tot 150 dollar. De onderzoekers hebben de dure wijnen niet geselecteerd om te verliezen.

Geldt dit ook voor Nederlandse supermarktwijn? Het onderzoek is Amerikaans, maar het mechanisme is menselijk, niet Amerikaans. Bij mijn eigen proeverijen staat elke avond een fles van €7,50 tussen flessen van €12 tot €25, en de meeste tafels halen hem er niet uit.

Max Wilton, sommelier (WSET Level 3), Arnhem. Ik verkoop geen wijn. Daarom kan ik eerlijk zijn.

Bronnen. Goldstein, R., Almenberg, J., Dreber, A., Emerson, J.W., Herschkowitsch, A. en Katz, J. (2008), “Do More Expensive Wines Taste Better? Evidence from a Large Sample of Blind Tastings”, Journal of Wine Economics 3(1), 1–9, doi:10.1017/S1931436100000523. Plassmann, H., O’Doherty, J., Shiv, B. en Rangel, A. (2008), “Marketing actions can modulate neural representations of experienced pleasantness”, PNAS 105(3), 1050–1054, doi:10.1073/pnas.0706929105.

De Eerlijke Proeverij · De Eerlijke Proeverij Thuis · Terug naar de wijnkaart

Dat is precies wat een wijnproeverij aan huis bij mij is: jij dekt de tafel, ik neem de wijnen en de glazen mee. Een themaproeverij rond één land of streek, blind met het prijsspel, of helemaal op maat. Vanaf €300 per avond tot vier personen, in heel Nederland zonder reiskosten. Met collega’s wordt het een teamuitje met wijnproeverij. Liever thuis, zonder mij erbij? De Eerlijke Proeverij Thuis is dezelfde blinde proeverij als web-app, voor €14,95.